Ne m’ appellez pas camarade | Κριτική

Μια νέα γυναίκα, χαμογελαστή, φορώντας τουτού, μας καλωσορίζει στο θέατρο, μας προσφέρει γλυκά και επιβεβαιώνει συχνά ότι όλοι έχουμε καθίσει και είμαστε άνετα, μας ενημερώνει ότι μπορεί η μουσική και το φως να είναι έντονα και βεβαιώνει συχνά ακόμα και στην διάρκεια της παράστασης ότι οι έξοδοι από τον χώρο είναι προσβάσιμοι και ελεύθεροι. Στην Ευρώπη του 2026, όπου μεγαλώνουν τα παιδιά των μεταναστών από τις χώρες του υπαρκτού σοσιαλισμού, η ύπαρξη δυνατότητας διαφυγής, η εξασφάλιση των απαραίτητων μέσων εξόδου και ένα διαγενεακό τραύμα γίνονται ένα ταξίδι στο χθες και το σήμερα στο όνομα μιας καλύτερης ζωής. 

Η Yentl Rousseau-Piot γεννημένη στο Βέλγιο το 1993 από μητέρα Ούγγρη και πατέρα Βέλγο, σκαλίζει ένα τραύμα που της μεταφέρθηκε από τις ιστορίες και την εμπειρία των “ξεριζωμένων γυναικών”. Οπλισμένη με χιούμορ και θετική προδιάθεση, χωρις πρόθεση κρίσης αλλά με κριτική διάθεση διασχίζει την λοκομοτίβα μιας πολιτικής ιδεολογίας που έγινε όπλο γενοκτονίας και εθνικής εκκαθάρισης. Παίρνει σαν σύμβολο την “Λίμνη των Κύκνων” και τοποθετεί εαυτήν σε αυτό το μπαλέτο της αέναης αντιπαράθεσης του καλού και του κακού, όπου η Οντίλ και η Οντέτ μοιάζουν και ο κακός μάγος είναι ένας άντρας που χειραγωγεί αμφότερες. Όχι, λοιπόν δεν είναι μια κόρη της Ανατολής, ένα κορίτσι υπάκουο και μεγαλωμένο με τις αξίες της οικογένειας, είναι μια Γυναίκα, δυνατή, πλήρης, και ικανή να χαράξει την πορεία της στον χάρτη του σήμερα. 

Δραματουργικά το έργο της “Ne m’ appellez pas camarade” (μτφρ: “Μην με αποκαλείτε σύντροφο”), είναι μια αυτοβιογραφική εξομολόγηση κατά την οποία ιστορικά δεδομένα έρχονται να αποσαφηνίσουν ή να φωτίσουν πτυχές της καθημερινότητας, μακριά από την επική διάσταση της Ιστορίας. Η σκηνοθεσία της ίδιας και της συνδραματουργού Diana David βρίσκει ένα ρυθμό που επανέρχεται και κορυφώνεται με την χορογραφία της λίμνης των κύκνων. Από την χορωδία του κοινού στην αρχή της παράστασης οπότε και εγκαθίσταται η συνθήκη του κοινού τόπου μεταξύ ερμηνεύτριας και κοινού, σπάζωντας δια παντός το φράγμα του τέταρτου τοίχου, έως την λυτρωτική της ερμηνεία στο φινάλε, είμαστε όλοι μαζί μάρτυρες της Ιστορίας, μιας ιστορίας που αφηγητής είναι ένας συμπολίτης, συνάνθρωπος και συνοδοιπόρος από το χθες μιας Ευρώπης με σύνορα στο σήμερα μιας Ευρώπης χωρίς(;) σύνορα. 

Το θέατρο γίνεται ο τόπος της μαρτυρίας, ειδικά τα τελευταία χρόνια πληθαίνουν οι παραστάσεις με αφορμή την πτώση του υπαρκτού σοσιαλισμού. Στην Αθήνα η παράσταση “Δύο πορτοκάλια για τα Χριστούγεννα” του Κωνσταντίνου Μάρκελλου ήταν ένα οδοιπορικό στην Ρουμανία προ και μετά Τσαουσέσκου, ένα έργο που ξαναθυμήθηκα βλέποντας την παράσταση της  Yentl Rousseau-Piot ακριβώς επειδή του κουβάρι της ιστορίας ξετυλίγεται μέσα από το διαγενεακό τραύμα. Αντίστοιχα πέρσι στην παράσταση της Alesandra Seutın “Mimi’s Shebin” με κεντρικό πρόσωπο την Μίριαμ Μακέμπα και την πτώση του Απαρτχάιντ, το διαγενεακό τραύμα ήταν παρών και ζωντανό. Βρισκόμαστε στην αρχη του δεύτερου τέταρτου αυτου του αιώνα, περισσότερες από 3 δεκαετίες  από την πτώση του υπαρκτού σοσιαλισμού, την πτώση του απαρτχάιντ και την προσδοκία ότι στην αλλαγή χιλιετίας ο κόσμος μας θα είναι καλύτερος. Στο θέατρο παρατηρώ μια τάση προς το docufiction, και μια προσωπική, υποκειμενική πρόθεση στην δραματουργική επεξεργασία που τουλάχιστον στις παραστάσεις που προανέφερα, η εντιμότητα και η συναισθηματική εμπλοκή γίνονται μια δυναμική πρόσκληση να αναλάβουμε όλοι μαζί την την ιστορική μας συνείδηση για την ανθρώπινη αξιοπρέπεια. 

Η παράσταση της Yentl Rousseau-Piot είναι μια θαυμάσια ευκαιρία να παρακολουθήσετε ένα έργο με χιούμορ, συγκινητικό, κοφτερό αλλά και υπέροχα ευαίσθητο. 

*Η παράσταση είναι στα γαλλικά χωρίς υπέρτιτλους. Πρωτοπαρουσιάστηκε στο θέατρο “Les Riches Claires” και επαναλαμβάνεται στο Boson από 3 έως 4 Μαρτίου ( leboson.be)

Ne m'appelez pas camarade de Yentl Rousseau-Piot - Critique

Une jeune femme souriante, portant sur ses vêtements un tutu, nous accueille au théâtre, elle nous offre des friandises et vérifie régulièrement que nous sommes bien installés. Elle nous prévient que la musique et les lumières peuvent être intenses et nous rappelle, même pendant la représentation, que les sorties sont libres et accessibles. Dans l'Europe de 2026, où grandissent les enfants d'immigrés venus des pays du socialisme actuel, la possibilité de fuir, la sécurisation des moyens de départ et un traumatisme intergénérationnel deviennent le voyage du passé au présent, au nom d'une vie meilleure.

Yentl Rousseau-Piot, née en Belgique en 1993 d'une mère hongroise et d'un père belge, explore un traumatisme transmis par les récits et les expériences des “femmes déracinées”. Armée d'humour et d'optimisme, sans porter de jugement mais avec un regard critique, elle s'attaque à une idéologie politique devenue arme de génocide et de nettoyage ethnique. Elle prend « Le Lac des Cygnes » comme symbole et se place dans ce ballet de l'éternel affrontement du bien et du mal, où Odile et Odette se ressemblent et le sorcier maléfique est un homme qui les manipule toutes deux. Non, elle n'est pas une fille de l'Est, une jeune fille obéissante élevée dans le respect des valeurs familiales ; elle est une Femme, forte, entière et capable de tracer son propre chemin dans le monde d'aujourd'hui.

Sur le plan dramaturgique, son œuvre “Ne m'appelez pas camarade” est une confession autobiographique où des données historiques viennent éclairer des aspects du quotidien, loin de la dimension épique de l’Histoire. Mise en scène par elle-même et sa co-dramaturge Diana David, j’y retrouve un rythme qui revient et culmine avec la chorégraphie du Lac des cygnes. Du chœur du public au début du spectacle, où s'établit une complicité entre l'interprète et les spectateurs, brisant totalement la barrière du quatrième mur, jusqu'à son interprétation rédemptrice dans le final, nous sommes tous témoins de l'Histoire, un récit narré par une concitoyenne, une semblable, une compagnon de voyage, du passé d'une Europe aux frontières jusqu'à présent d'une Europe sans(?) frontières .

Le théâtre devient un lieu de témoignage, notamment ces dernières années avec une augmentation des représentations commémorant la chute du socialisme. À Athènes, la performance « Deux oranges pour Noël » (2024) de Konstantinos Markellos proposait un voyage à travers la Roumanie d'avant et d'après Ceaușescu, une œuvre qui m'est revenue en mémoire ayant vu la performance de Yentl Rousseau-Piot, car l'enchevêtrement de l'histoire s'y dénoue à travers un traumatisme intergénérationnel. De même, l'année dernière, dans la performance d'Alesandra Seutın « Mimi's Shebin », qui parla d’apartheid au tour de la vie de Miriam Makeba, encore ce traumatisme intergénérationnel était palpable. Nous sommes au début du deuxième quart de ce siècle, plus de trente ans après la chute du socialisme et de l'apartheid quand nous espérions qu'à l'aube du nouveau millénaire, notre monde serait meilleur. Au théâtre, j'observe une tendance vers la docufiction, et une intention personnelle et subjective dans le traitement dramaturgique qui, concernant les spectacles que j'ai mentionnés plus haut, adresse une invitation dynamique à une conscience collective de notre devoir historique envers la dignité humaine sur la base de l'honnêteté et de l’engagement émotionnelle.

La performance de Yentl Rousseau-Piot est une merveilleuse occasion de voir une œuvre à la fois drôle, émouvante, incisive, mais aussi d'une sensibilité remarquable.

NE M'APPELEZ PAS CAMARADE rejoue au Boson du 3 au 6 mars 2027 à 20h ! Plus d'infos sur leboson.be

Autrice et interprète: Yentl Rousseau-Piot | Dramaturge et co-metteuse en scène: Diana David | Assistante à la mise en scène: Mathilde Geslin | Œil chorégraphique: Elise Busoni | Création lumière: Cerise Gautier | Conception scénographique: Charlotte Lippinois | Construction scénographique: Aaron Rousseau-Piot | Aide à la scénographie: Mathilde Geslin | Aide à la diffusion Capucine Daloze |Photo: Gabrielle Liefooghe 

Partenaires : Centre culturel des Riches Claires | Fédération Wallonie-Bruxelles | Commune d'Ixelles | Le Bureau International Jeunesse | Vaisseau Mère | Tax Shelter du gouvernement belge