Μάνα Κουράγιο και τα Παιδιά της - Κριτική

Είδα το διάσημο έργο του Μπρεχτ, «Η Μάνα Κουράγιο και τα Παιδιά της» σε σκηνοθεσία της Lisaboa Houbrechts  με μια ομάδα ταλαντούχων ηθοποιών (Lubna Azabal, Laura De Geest, Koen De Sutter, Lisi Estaras, Alain Franco, Joeri Happel, Aydin Isleyen και Pietro Quadrino) σε πολύγλωσση απόδοση (Γαλλικά, Γερμανικά, Κουρδικά) στο θέατρο KVS στις Βρυξέλλες. Η «Μάνα Κουράγιο και τα Παιδιά της» αφορά στην ιστορία της γυρολόγου Ανν Φίρλινγκ κατά τη διάρκεια του Τριακονταετούς Πολέμου (1618-1648), μιας ευρωπαϊκής σύγκρουσης μεταξύ Καθολικών και Προτεσταντών.  Γυρολόγος ήταν κάποιος που είχε άδεια να ταξιδεύει μαζί με τα στρατεύματα για να πουλάει φαγητό, ποτά και άλλες προμήθειες στους στρατιώτες. Στην ιστορία, η Φιρλινγκ χάνει τα παιδιά της το ένα μετά το άλλο εξαιτίας του πολέμου, στην συντήρηση του οποίου η ίδια συνδράμει και συμβάλλει. 

Το πρώτο πράγμα που με εντυπωσίασε ως θεατή είναι η σκηνογραφία που επιμελείται επίσης ο Lisaboa Houbrechts. Ένας τεράστιος, στρογγυλεμένος βράχος, κυλιέται προσεκτικά πάνω από μια λίμνη νερού, αντί για το γνωστό καρότσι. Οι ηθοποιοί κυλούν αυτή την τεράστια «μπάλα κανονιού» που θυμίζει μια υβριδική εκδοχή των βασανιστηρίων του Τάνταλου (νερό) και του Σίσυφου (πέτρα). Τα στοιχεία του νερού, της φωτιάς και του μετάλλου είναι οι πρωταγωνιστές του σκηνικού της, ενώ υπάρχει πλήρης και απόλυτη απουσία της γης, του χώματος, της ύλης από την οποία είμαστε φτιαγμένοι. Αυτό, προσωπικά, θεωρώ ότι μεταφέρει την περίφημη μπρεχτική «αποξένωση» σε αυτή την παραστατική εγκατάσταση, στερώντας από τους ζωντανούς τη γήινη σύνδεσή τους και προωθώντας ακόμη περισσότερο αυτόν τον δυστοπικό και αναπόφευκτο φαύλο κύκλο βασανιστηρίων στα οποία εμείς οι άνθρωποι υποβάλλουμε τον εαυτό μας.

Η Lisaboa Houbrechts εξετάζει την πολυπλοκότητα και τα παράδοξα χαρακτηριστικά της Ανν Φιρλινγκ (γνωστής και ως Μάνα Κουράγιο): εκτοπισμένη λόγω πολέμου, αλλά επωφελούμενη αδιάντροπα από τον πόλεμο, την ίδια στιγμή που θρηνεί την απώλεια του γιου της, αποθηκεύει σφαίρες σαν αδίστακτη επιχειρηματίας. Είναι μια αυτοσυντηρούμενη γυναίκα που έχει πολλούς συντρόφους, αλλά είναι μια ψυχρή κριτής της γυναικείας αγνότητας. Μπορεί κανείς να καταδικάσει πλήρως την Φιρλινγκ; Είναι θέμα επιβίωσης και ανθεκτικότητας; Το τέλος του έργου, η ηρωική στάση του τελευταίου της παιδιού, ξεκάθαρα δυσφημεί όλες τις προσπάθειες της Αν Φίρλινγκ να δικαιολογήσει τις πράξεις της, καθώς όλα καταλήγουν σε μια επιλογή: ζωή έναντι του θανάτου, αλλά μια ζωή που δεν τρέφεται από τη ζωή των άλλων. Η Μητέρα Κουράγιο και τα παιδιά της, καθώς και οι υπόλοιποι χαρακτήρες του έργου, αναζητούν το τέλος ή μια λύση, μια κάθαρση στις πάλες τους μόνο και μόνο για να επανεκκινήσουν στη μήτρα της γήινης ζωής.

Παρακολουθώντας τη σκηνοθεσία της Lisaboa Houbrechts η οποία σέβεται βαθιά το γράμμα του έργου του Μπρεχτ, νιώθω ταυτόχρονα μια παράξενη απελευθέρωση του πνεύματος του Γερμανού δραματουργού, του οποίου τα έργα σύντομα θα γίνουν δημόσια και δεν θα απαιτούν πλέον άδεια ή πληρωμή λόγω των 70 χρόνων που περνούν από τον θάνατό του (14/08/1956). Το έργο του έχει ως στόχο να παρακινήσει την κριτική σκέψη του κοινού για τον επερχόμενο πόλεμο (γράφτηκε το 1939), ωστόσο απευθύνεται στον σύγχρονο θεατή με μια σαφήνεια που παραμένει ανέγγιχτη από το ιστορικό πλαίσιο. Η επιλογή της Houbrechts να μεταφράσει το κείμενο έτσι ώστε κάθε χαρακτήρας να μιλάει μια διαφορετική γλώσσα προκαλεί ένα παγκόσμιο αίσθημα ανήκειν σε αυτή την ανθρώπινη δυστοπία και παρέχει ένα σχόλιο για την κληρονομική γενεαλογία της βίας και για το πώς ο καπιταλισμός και η ανακατανομή της εξουσίας/πλούτου βρίσκονται στη ρίζα αυτής της τρομακτικής και εφιαλτικής ιστορίας.

“Mother Courage and Her Children” - directed by Lisaboa Houbrechts - Review

I saw Lisaboa Houbrechts’s stage direction of Brecht’s infamous “Mother Courage and Her Children” with a cast of talented actors (Lubna Azabal, Laura De Geest, Koen De Sutter, Lisi Estaras, Alain Franco, Joeri Happel, Aydin Isleyen et Pietro Quadrino)in a multilingual setup (french, german, kurdish) at KVS theatre in Brussels. “Mother Courage and her Children” is about the sutler Anne Fierling during the Thirty Years’ War (1618-1648), a European conflict between Catholics and Protestants. A sutler was someone who had permission to travel along with the troops to sell food, drink, and other provisions to the soldiers. In the story, Fierling loses her children one after the other to the war she helps sustain.

The first thing that impressed me as a spectator is the scenography that is curated by Houbrecht as well. A massive well rounded rock, is carefully rolled over a pool of water, instead of the well known chariot. The actors roll this massive “cannon ball" that brings in mind a hybrid version of Tantalus (water) and Sisyphus (rock) tortures. The elements of water, fire and metal are the protagonists of her setting when there is a complete and utter absence of earth, soil, the matter we are made off. This, personally I find that is transposing the famous Brechtian “alienation” into this performing installation, depriving the living from their earthly connection and promoting even further this dystopian and unavoidable vicious circle of torture we humans are self-subjected to. 

Lisaboa Houbrechts looks into the complexity and paradoxical features of Anne Fierling (aka Mother Courage): displaced because of war yet profiting shamelessly out of the warfare , at the same time that she is grieving the loss of her son she stocks on bullets like a ruthless entrepreneur; she is a self-sustained woman who has had multiple partners  yet she is a cold judge for female chastity. Can one fully condemn Anne Fierling?  Is this a matter of survival and resilience? The end of the play, the heroic stance of her last child, plainfully discredits all Anne Fierling's efforts to justify her actions, as  it all comes to a choice: life over death but a life that doesn’t feed on the life of others. Mother Courage and her children as well as the rest of the characters in the play reach out for the end or a solution, a catharsis to their struggles only to restart in the matrix of earthly living. 

Watchıng Houbrecht’s stage dırectıon that respects deeply the letter of the play by Brecht I feel at the same time a strange liberation of the spirit of the German dramaturg whose works will soon enter the public domain and no longer require permission or payment due to the 70 years passing after his death (14/08/1956). His play is meant to motivate the critical thinking of the audience for the coming war (it is written in 1939) nevertheless it speaks to the contemporary spectator with a clarity that remains untouched by the historical context. Houbrecht’s choice to translate the text so that each character speaks a different language provokes a global sentiment of belonging in this human dystopia and provides a commentary on the hereditary lineage of violence and how capitalism and re-distribution of power/ wealth are in the root of this terrifying and nightmarish story.

Information - Distribution

Avec Lubna Azabal, Laura De Geest, Koen De Sutter, Lisi Estaras, Alain Franco, Joeri Happel, Aydin Isleyen et Pietro Quadrino 

Texte Bertolt Brecht Titre original Mère Courage et ses enfants 

Mise en scène Lisaboa Houbrechts 

Dramaturgie Dina Dooreman, Erwin Jans 

Scénographie Lisaboa Houbrechts 

Conseils dramaturgiques Ralf Nonn 

Musique originale Paul Dessau

Musique arrangée, musique supplémentaires & conception sonore Alain Franco & Aydin Isleyen 

Interprétation musicale Alain Franco & Aydin Isleyen Chant et Saz Aydin Isleyen Les chansons suivantes de Paul Dessau sur « Mère Courage et ses enfants » seront chantées sans accompagnement instrumental : Mon capitaine – Chanson de Mère courage, La Chanson de la grande capitulation, La Chanson de la fraternisation et De Ulm à Metz

Lumière Fabiana Piccioli Conception des costumes Oumar Dicko 

Exécution costume Lubna Ellada Damianou 

Direction de la production Ella De Gregoriis Régisseur Carlo Bourguignon 

Régisseur lumière Margareta Andersen 

Ingenieur du son Brecht Beuselinck 

Sustitrage Inge Flore Traduction en Français Irène Bonnaud (Bertolt Brecht est publié et représenté par L’ARCHE – éditeur & agence théâtrale. www.arche-editeur.com), in het Nederlands: Gerrit Kouwenaar. Hebrew : Amit Lebleng. Kurdish : Aynur Bozkurt 

Technicien sur scène Christophe Geens 

Stagiaire assistant de réalisation Daan Haeverans & Ludwing Sander 

Production KVS, Toneelhuis Coproduction Théâtre de Liège, Le Phénix Scène nationale de Valenciennes, Théâtre de la Ville Paris, Perpodium Soutien Tax Shelter du Gouvernement fédéral belge via Cronos Invest et La communauté Flamande & Régio Hauts-de-France

Mother Courage and Her Children, Directed by Lisaboa Houbrect Digital Brochure